Trở lại ‘Mười tám thôn Vườn Trầu’

Cau bán trong chợ Bà Ðiểm dịp Tết là cau từ Củ Chi. (Hình: Nguyễn Ðạt/Người Việt)

Cách đây gần hai chục năm, tôi tìm tới vùng Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu. Ðược biết qua sử sách, Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu là vùng đất ghi nhiều dấu tích lịch sử thời kỳ chống thực dân Pháp; mà vùng này nào cách xa chi mấy nơi tôi cư ngụ ở Sài Gòn.

Lần đầu tiên đó, cũng là lần  duy nhất tới lần này, tôi khởi sự từ nội ô Sài Gòn, đi về hướng quốc lộ 22; tới Hóc Môn, có một ngả rẽ phía bên trái quốc lộ, một con đường làng. Cứ thẳng con đường làng, tôi tới Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu.

Lúc đó, Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu cũng đã thành thị hóa, cũng giống như nhiều nơi chốn ở ngoại ô Sài Gòn. Ấy tuy nhiên, vùng này vẫn giữ nhiều nét dáng của hình ảnh một Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu mà tôi hình dung tưởng tượng. Ðấy là những nếp nhà cổ kính, những hàng cau vươn cao thẳng tắp ở các sân vườn, những quán nước vách lá đơn sơ, những chiếc ghế tre thanh dài vàng óng; các cụ già râu ba chòm tóc trắng muối tiêu hay bạc trắng, có cụ để dài thõng thượt có cụ búi tó, ngồi uống cà phê nói chuyện thuở xưa…

Lần đó tôi thấy thú vị quá, ngồi uống cà phê hóng chuyện kể của những ông già Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu. Những gì các cụ nói chuyện với nhau, như nét chấm phá, điểm tô, làm sinh động thêm cho bức tranh lịch sử của Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu.

Theo sách ghi chép, Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu thuở xưa thuộc huyện Bình Long, tỉnh Gia Ðịnh; về sau Bà Ðiểm là một xã của huyện Hóc Môn. Ðặc điểm thổ nhưỡng vùng này rất thích hợp với cây trầu, 18 thôn của xã Bà Ðiểm trở thành nơi chuyên canh, cung cấp trầu cho khắp Nam Kỳ lục tỉnh.

Thuở đầu, từ thế kỷ 17, khi có cuộc di dân tới đây lập nghiệp, Mười tám thôn Vườn Trầu là vùng hoang sơ, cây cỏ rậm rạp, nhiều thú dữ, nhiều nhất là cọp. Ban ngày ban mặt, cọp đi nghênh ngang ngoài đường; tối đến cọp phá phách, viếng các nhà chăn nuôi bắt heo lôi đi.

“Chắc chú đọc sách, có thấy câu ‘dữ như cọp 18 thôn Vườn Trầu’ chớ? Hồi đó tui còn nhỏ, thấy ở đây từng nhóm vài ba chục người gánh trầu đi bộ tới bán ở chợ Sài Gòn, chợ bến Nghé,…” một ông già nói với tôi.

Từ thế kỷ 19, Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu trở thành vùng dân cư trù mật; và thường họp chợ đặc biệt về trầu; báo chí thời Pháp thuộc có viết bài về những phiên chợ trầu sầm uất của Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu. Tới vùng Bà Ðiểm là thấy ngút mắt những vườn trầu bát ngát xanh tươi. Xã Bà Ðiểm còn có nghề nuôi ngựa, nuôi gà chọi.

Chú biểu tên gọi Bà Ðiểm, bả là một nhơn vật lịch sử chống Pháp hả? Hổng phải đâu; có tên bả từ lâu trước rồi, sau mới có những cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở đây. Tui nghe tương truyền chớ hổng biết đích xác được: Bà Ðiểm là tên của một bà chủ quán nước chè tươi. Chè là trà đó, nói theo tiếng Bắc của chú.” Một ông già tóc búi tó nói.

Hôm nay, một ngày Tết Nhâm Thìn, tôi trở lại vùng Hóc Môn-Bà Ðiểm, không thể nhận ra một nơi tôi đã tới lần đầu, cách đây mười mấy hai chục năm.

Hàng cau thấp thoáng trong một ngõ hẻm ở Bà Ðiểm. (Hình: Nguyễn Ðạt/Người Việt)

Bà Ðiểm-Mười tám thôn Vườn Trầu trước mắt đã thay da đổi thịt, đã thành thị hóa hoàn toàn, trở thành một khu vực phố phường của (xã) Bà Ðiểm thị thành. Có thể xem đường Nguyễn Ảnh Thủ là đường phố chính của khu vực này. Ði sâu vào những con ngõ ngang dọc của đường Nguyễn Ảnh Thủ, và những đường phố nhỏ lân cận, sẽ thấy thấp thoáng những hàng cau vươn lên cao vút, thẳng tắp như xưa.

Vào chợ Bà Ðiểm, cũng thấy thấp thoáng ngọn cau xa xa phía sau chợ. Tôi tìm tới hàng trầu cau; bà cụ ngồi buồn thiu bên chùm cau đã héo rũ cuống, nói: “Bán trầu bi giờ cho ai mà chú hỏi. Tui hổng biết mần chi mới còn bán mấy trái cau Củ Chi này chớ. May có người mua khi có đám cưới đám hỏi, hay cúng ông bà dịp Tết mà thôi.”

Hóa ra buồng cau trong chợ Bà Ðiểm lại là cau Củ Chi; bà cụ cho biết, cau nó có mùa, cau Bà Ðiểm chỉ rộ vào thời gian từ tháng 5 đến tháng 7 mà thôi.

Tg Nguyễn Ðạt

www.nguoi-viet.com/

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

8 Responses to Trở lại ‘Mười tám thôn Vườn Trầu’

  1. Bác Hưng,

    “Tham Thiên Đường Hải Phòng” là cái tên mà tôi nghe má tôi nhắc đến nhiều lần chứ không phải một lần. Trường có tên chính xác là gì thì có lẽ má tôi không biết. Nhưng chắc chắn là trường này ở thành phố Hải Phòng. Còn ba chữ “Tham Thiên Đường” là để chỉ về Đông Y. Vì có lần má tôi bị bệnh ngặc nghèo, nhờ chú tôi am tường về đông y, đích thân bắt mạch và hốt thuốc, cho nên má tôi qua khỏi. Ba anh em võ sư kia là người cùng làng với gia đình tôi, họ sau này làm nghề thầy thuốc bắc, có tiệm thuốc bắc lớn, rất giàu có. Cha tôi thì ít nói hơn, nhưng ông cũng nhắc đến 5 chữ “Tham Thiên Đường Hải Phòng”.

    Nếu tôi nhớ không lầm thì, thời trước 1975, trên bảng hiệu những tiệm thuốc đông y thường có ghi hàng chữ nhỏ bên dưới cái tên tiệm là “Tốt nghiệp Tham Thiên Đường Hải Phòng” để chỉ người thầy bóc thuốc cho tiệm có học từ trường này ra. Nhưng chỉ những người ở thế hệ cha tôi, chú tôi thôi, chứ thế hệ sau thì không có, vì đất nước bị chia đôi.

    Nếu trường này không còn nữa, nếu kho tàng kiến thức về đông y này mà bị mai một thì quả là một điều đáng tiếc cho nước nhà.

    • nguyễn tấn hưng says:

      Đông y là chỉ y học phương Đông nhất là Trung Quốc (họ còn nhận là Trung y). Nhưng thật ra Nam y của chúng ta mới thật hay, TQ cũng nói “Người Nam ngồi trên kho thuốc” hay cụ Hải Thượng Lãn Ông cũng nói “Người Nam chữa thuốc Nam”.
      Tôi quen rất nhiều các ông lang (thuốc Nam) có những bài thuốc cực hay gia truyền (có thể chữa các bệnh nan y như ung thư), tiếc thay dân mình hay vọng ngoại nên khi bốc thuốc vẫn phải kê một số vị thuốc Bắc. Trong làng Nam y có câu “Nam đánh giặc, Bắc thu tiền” ý nói chữa bệnh là thuốc Nam nhưng phải có vị thuốc Bắc thì bệnh nhân mới tin tưởng và thu được tiền.Bản thân tôi toàn dùng thuốc Nam rất ít dùng Tây y.
      PS : Ở Kinh Bắc có làng Nành chuyên trồng thuốc Nam, sau 75 họ mang vào bán cho người Hoa ở Chợ Lớn với giá rất cao. Riêng người làng Nành bao giờ cũng được mua trước và giá cao hơn những nơi khác cũng mang dược liệu vào Nam bán.

      • “Đông Y” bao gồm “thuốc Bắc” của Tàu và “thuốc Nam” của người Việt, chứ không hoàn toàn chỉ có thuốc Bắc không. Nói đúng hơn nữa, thì “Đông Y” chỉ nền y học ở phương đông, nghĩa là gồm có y học của Ấn Độ, Tây Tạng, Hoa, Hàn, Nhật, và Việt.

        Má tôi có dùng cả hai thứ thuốc Bắc và thuốc Nam. Vì y học thuốc Nam bị thất truyền nhiều, nhất là ở miền Nam VN, cho nên nó không được phổ biến rộng rãi chăng? Chứ không nhất thiết là thuốc Bắc hay hơn thuốc Nam, đặc biệt là thuốc võ. 🙂

  2. nguyễn tấn hưng says:

    Nhanh đến ngày đó thôi bác,tôi sẽ xin bỏ cả tháng để đưa bác đến những nơi đó.Tôi là dân lang thang mà, vào năm 25 tuổi đã đi được hết đất Việt Nam.

    • Cảm ơn hảo ý của bác. 🙂 Đi thăm các di tích lịch sử của tiền nhân là điều tôi thích từ những năm học ở tiểu học lận. Nhưng vì lúc đó hai miền bị chia đôi, thành ra tôi không đi được.

      Nhân đây cho tôi hỏi cái này, tôi có người chú em kế cha tôi, thời trai trẻ (những năm 30s, 40s gì đó) là võ sư cùng 3 anh em võ sư khác cùng trang lứa, có ra học trường thuốc gọi là “Tham Thiên Đường Hải Phòng”. Tôi nghe người lớn nói lại là thời đó cả Đông Dương chỉ có trường này dạy về thuốc Đông Y thôi. Bác có nghe qua trường này không? Nếu có, thì bây giờ nó còn không hay là đã bỏ hoang rồi?

      • nguyễn tấn hưng says:

        Thú vị nhỉ, tôi sẽ tìm hiểu bác nhớ chính xác tên trường không đó?

  3. nguyễn tấn hưng says:

    Tiếc quá nhỉ, cách đây 10 năm tôi cũng ghé qua 18 thôn vườn trầu và mê đắm cảnh thanh bình ở đây.
    Trải qua một cuộc bể dâu
    Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

    • Tôi thì thích đi thăm những di tích như Hoa Lư, phòng tuyến Biện Sơn-Tam Điệp, bãi Thiên Trường, bến Bình Than, Vạn Kiếp, Chi Lăng, Xương Giang, chiến khu Yên Thế, chiến khu Bãi Sậy,…, nói chung là tất cả những di tích lịch sử ở miền Bắc. Xong rồi thì đi thăm người đẹp xứ Quan Họ nữa 🙂 🙂 🙂

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s